پرناک پیمان
در این مقاله به تفاوت مدیریت پیمان با پیمانکاری سنتی (مقطوع یا واحدی) در شیوهی قرارداد، ریسکها، هزینهها و نقش کارفرما و پیمانکار اشارهشده است.
مقایسه و تفاوتهای مدیریت پیمان با پیمانکاری
بهطور خلاصه:
۱. تعریف مدیریت پیمان با پیمانکاری
- پیمانکاری سنتی (مقطوع یا واحدی):
کارفرما کل پروژه را با مبلغ مشخص (یا بر اساس صورتوضعیت) به پیمانکار میسپارد. پیمانکار مسئول اجرای کار طبق نقشهها و تحویل نهایی است. - مدیریت پیمان:
کارفرما اجرای پروژه را به یک شرکت یا شخص «مدیر پیمان» میسپارد. مدیر پیمان فقط مدیریت، هماهنگی و نظارت بر تأمین مصالح و اجرای پروژه را بر عهده دارد و دستمزد خود را بهصورت درصدی از هزینههای پروژه یا مبلغ توافقی دریافت میکند.
۲. مالکیت و تأمین منابع
- پیمانکاری سنتی:
پیمانکار مسئول تأمین نیروی کار، ماشینآلات و اغلب مصالح است. کارفرما فقط در پایان پروژه تحویل میگیرد. - مدیریت پیمان:
کارفرما تأمینکننده اصلی منابع مالی و مصالح است. خریدها شفاف انجام میشود و فاکتورها مستقیماً به نام کارفرما صادر میگردد.
۳. ریسک مالی
- پیمانکاری سنتی:
ریسک افزایش قیمت مصالح یا تغییرات بازار بیشتر بر عهده پیمانکار است (مگر در قراردادهای تعدیلپذیر). - مدیریت پیمان:
ریسک مالی و تغییر قیمتها بر عهده کارفرماست، چون هزینهها مستقیماً توسط او پرداخت میشود.
۴. شفافیت هزینهها
- پیمانکاری سنتی:
مبلغ قرارداد مشخص است و کارفرما دید کمتری نسبت به جزئیات هزینهها دارد. - مدیریت پیمان:
همه پرداختها شفاف و مستقیم انجام میشود و کارفرما میتواند ریز هزینهها را کنترل کند.
۵. سرعت و انعطافپذیری
- پیمانکاری سنتی:
به دلیل ثابت بودن مبلغ و چارچوب قرارداد، تغییرات در طرح یا مصالح دشوار و پرهزینه است. - مدیریت پیمان:
انعطافپذیری بالاست؛ کارفرما میتواند حین پروژه تغییرات بدهد، چون خریدها و تصمیمات تحت نظارت او انجام میشود.
۶. انگیزه پیمانکار/مدیر پیمان
- پیمانکاری سنتی:
پیمانکار برای کاهش هزینه و افزایش سود ممکن است کیفیت را قربانی کند. - مدیریت پیمان:
چون دستمزد مدیر پیمان درصدی از هزینه کل یا مبلغ توافقی است، انگیزهی او بیشتر بر مدیریت صحیح و کیفیت تمرکز دارد تا صرفهجویی افراطی.
جدول مقایسهای ساده از تفاوتهای مدیریت پیمان و پیمانکاری سنتی
| ویژگیها | مدیریت پیمان | پیمانکاری سنتی (مقطوع/واحدی) |
| تعریف | کارفرما اجرای پروژه را با حفظ مالکیت منابع، به یک مدیر برای هماهنگی و نظارت میسپارد. | کل پروژه با مبلغ مشخص به پیمانکار واگذار میشود. |
| تأمین مصالح و منابع | کارفرما مستقیماً خرید میکند (به نام خود). | پیمانکار موظف به تأمین مصالح و منابع است. |
| ریسک مالی | بر عهده کارفرما (نوسانات قیمت مصالح و تغییرات بازار). | بیشتر بر عهده پیمانکار (مگر قرارداد تعدیلپذیر باشد). |
| شفافیت هزینهها | بالا؛ چون تمامی فاکتورها به نام کارفرماست. | پایینتر؛ کارفرما فقط مبلغ کل قرارداد را میداند. |
| انعطافپذیری | زیاد؛ امکان تغییر طرح و مصالح در حین اجرا. | کم؛ تغییرات پرهزینه و زمانبر است. |
| سرعت اجرا | سریعتر به دلیل حذف تشریفات مناقصه و خرید مستقیم. | معمولاً کندتر به دلیل فرایند قراردادهای سنتی. |
| انگیزه مجری | تمرکز بر کیفیت و مدیریت صحیح (دستمزد درصدی/توافقی است). | تمرکز بر کاهش هزینه برای افزایش سود؛ احتمال افت کیفیت. |
| کنترل کارفرما | بسیار زیاد؛ در جریان ریز هزینهها و خریدهاست. | محدود؛ فقط ناظر بر نتیجه نهایی است. |
| مناسب برای | کارفرمایانی که میخواهند بر کیفیت و هزینهها کنترل کامل داشته باشند. | کارفرمایانی که میخواهند درگیر جزئیات نشوند و فقط پروژه نهایی را تحویل بگیرند. |
نکات مهم
- اگر کارفرما میخواهد هزینه قطعی و بدون درگیری زیاد داشته باشد → پیمانکاری سنتی مناسبتر است.
- اگر کارفرما میخواهد کنترل کامل روی کیفیت و هزینهها داشته باشد و در جریان همه مراحل باشد → مدیریت پیمان انتخاب بهتری است.
